Lýðræðið
18. nóvember 2008 klukkan 10:19
Síðasta laugardag þá fylgdist ég með mótmælum á Austurvelli. Fór reyndar ekki niður eftir en horfði bara á þetta í sjónvarpinu, þar sem reiðir heimspekingar og rithöfundar fóru með ræður um að þeir vissu nákvæmlega hvað þyrfti að gera til að allt yrði betra. Einn rithöfundurinn, rauðhærð kona sem ég man ekki hvað hét, sagði að það þyrfti að virkja lýðræðið aftur. Hún sagði svo að það þyrfti að boða til kosninga strax og að svo þyrfti almenningur að fá að kjósa um öll stór mál sem vörðuðu þjóðina.
En er það eitthvað besta lausnin? Að láta almenning kjósa um öll stór mál? Ég segi allavega að það sé alls ekki góð lausn. Fólk á það nefnilega til að kjósa frekar með tilfinningum sínum yfir einhverjum hitamálum í staðinn fyrir með almennri skynsemi. Mér fannst þetta fólk, sem var að grýta Alþingi með eggjum, ekki vera hæft til að kjósa um eitthvað stórt mál með skynseminni...ef það hafði þá aldur til að kjósa. Einnig er almenningur ekki alltaf með bestu þekkinguna á málunum.
En er það eitthvað besta lausnin? Að láta almenning kjósa um öll stór mál? Ég segi allavega að það sé alls ekki góð lausn. Fólk á það nefnilega til að kjósa frekar með tilfinningum sínum yfir einhverjum hitamálum í staðinn fyrir með almennri skynsemi. Mér fannst þetta fólk, sem var að grýta Alþingi með eggjum, ekki vera hæft til að kjósa um eitthvað stórt mál með skynseminni...ef það hafði þá aldur til að kjósa. Einnig er almenningur ekki alltaf með bestu þekkinguna á málunum.
Gott dæmi um þetta er þegar Ísland gekk í NATO árið 1949. Þá varð almenningur brjálaður og vildu flestir að kosið yrði um málið, þar sem margir vildu Ísland algjörlega hlutlaust. En Alþingi samþykkti samt sem áður inngönguna og engin þjóðaratkvæðagreiðsla varð. Ég held samt að það séu langflestir sammála mér um það að Íslandi var mun betur borgið með herinn í Keflavík og í NATO, sérstaklega á tímum kalda stríðsins. Hvað hefði gerst ef reiður almenningur hefði ráðið?
Það er rosalega flott að segjast vilja lýðræði og láta almenning kjósa um mál, en það virkar bara því miður ekki nógu vel. Besta dæmið er Sviss, þar sem eru langflestar þjóðaratkvæðagreiðslur í heiminum, og fær almenningur að kjósa um mörg mál. Hins vegar er kosningaþáttakan í Sviss mjög lág, þar sem t.d. í síðustu þingkosningum var hún 48,9%. Einnig eru dæmi um það að hún hafi farið niður í 25% þegar kosið er um sérstök mál. Er þetta lýðræðislegt? Þegar minna en helmingurinn af íbúunum kýs? Mér finnst það alls ekki.
Guðmundur Heiðar Helgason